BLOG

Tahıl piyasalarında virüs etkisi

02 Nisan 20207 dk okuma

“Brezilya para birimi, gelişmekte olan piyasalar arasında en düşük değere sahip para birimlerinden biri ve bu durum ülkenin ürünlerini dış pazarlarda cazip hâle getiriyor. Euro’nun zayıf olması da Avrupa tahılı için olumlu. Koronavirüs salgını sebebiyle küresel ekonominin potansiyel durgunluğu ise emtia piyasaları üzerindeki baskıyı artırdı. Ancak piyasaların salgınla ilgili olarak gelişmelere daha yumuşak tepkiler vermeye başladığını görüyoruz.”

Elena Faige  Kıdemli Ekonomist İş Geliştirme Müdürü, Maxigrain

Koronavirüsün yayılması nedeniyle küresel ekonominin potansiyel durgunluğu, borsa ve emtia piyasaları üzerindeki baskıyı artırdı. Ancak piyasanın zaten salgını bir tehdit olarak “sindirdiğini” ve daha yumuşak ve düz tepki vermeye başladığını da not edelim. Petrol ucuzluyor, etanole olan talep azalıyor ve sonuç olarak ham madde talebi de düşüyor. Küresel ticaret düzeldikçe, piyasa bu alanlarda ters bir etki bekliyor. Çin, çoğu şirketin 10 Mart’ta üretime başlayacağını açıkladı. Vietnamlı şirketler, önümüzdeki 2-3 yıllık süre içerisinde içinde ABD’li üreticilerle yaklaşık 3 milyar dolarlık tarımsal ürün satın almak için 18 anlaşma imzaladı. Bu anlaşmalar arasında 100 bin büyük baş alımı ve hayvanlar için 3 milyon ton buğday ve arpa, mısır ve soya fasulyesi yemi satın alımı yer alıyor. Kısacası piyasada iyimser sinyaller belirmeye başladı.

MISIR Şimdi son dönemde tahıl piyasalarında olup bitenlere daha detaylı bakalım: Mısır ihracat oranları beklentilerin altında, etanolden destek var. 30,5 milyon tonluk ihracat kapasitesine sahip olan Ukrayna sezonun başından bu yana yaklaşık 18 milyon ton mısır sattı. Ana odak Avrupa Birliği olmaya devam ediyor. İspanya 3 milyon ton, Mısır 2,4 milyon ton, Çin 2, 35 milyon ton, Hollanda 2,1 milyon ton, Güney Kore 1,7 milyon tonluk alım yaptı Ukrayna’dan. AB toplamda 14,4 milyon tonluk mısır ithalatı yaptı. Bu rakam geçen yılın aynı tarihindeki rakamın 2 milyon ton altında kalıyor. Ukrayna’nın piyasadaki varlığı, zayıf yerel para biriminin mısırı daha rekabetçi hale getirdiği Brezilya’daki daha aktif alımlar nedeniyle düşüş gösteriyor.

Brezilya’nın şubat ayında yaptığı ihracat, 2012’den bu yana en düşük şubat ve 2018’den bu yana da aylık bazda en düşük hacim olarak 347 bin ton seviyesinde gerçekleşti. Şubat 2019’a kıyasla düşüş %78 oldu. Tahran hükümetinin siyasi nedenlerle Brezilya tahılının alınmasını reddetme tehditlerine rağmen, mısırın %59’u İran’a satıldı. Arjantin mısırı taşıyan ilk gemi ise (~30 bin ton) Brezilya’nın doğu bölgesinde boşaltıldı. Analistler Brezilya’ya yapılan ithalatta artış beklerken, yerli tüketiciler ise ilkbaharda ikici mahsul mısır (safrinha) arzını bekliyorlar. Üretim bölgelerinin bir kısmı kuraklıktan muzdarip. Bölgeye bağlı olarak değişmekle beraber yerel fiyatlar geçen yıldan %20-60 oranında daha yüksek. Bu sonuç, para biriminin değerindeki düşüş ve etanol kompleksine olan talepten kaynaklanıyor.

ABD’de etanol için mısır tüketimi ise geçen yılın aynı dönemine kıyasla %9 arttı ve bu da değişimi destekledi. Aynı zamanda, Çin’e satış yapılmadı ve Latin Amerika mısırı hala daha ucuz. ABD’de bu etanol üretimi arttı. Aynı zamanda rezervleri de yüksek. Aynı zamanda, düşük satışlar nedeniyle üretim artacak. Küresel finansal danışmanlık şirketi NTL FCStone, ABD’de etanol üretimi için ABD mısırı kullanımında %1,1’lik bir büyüme öngörüyor.

BUĞDAY Potansiyel olarak yüksek devir stokları göz önüne alındığında, küresel olarak azalan üretim bile buğdayın durumunu daha iyimser yapmıyor. Mart-Mayıs aylarında Tunus 117 bin ton yumuşak buğday arıyor. 25 Şubat’ta Tunus 232,92 $+CnF’den yaklaşık 125 bin ton buğday aldı. Fiyatlar 216-217$ FOB Novorossiysk göstergesine uygun. Japon MAFF 117 bin ton buğday satın aldı. Etiyopya, buğday unu için 1 Nisan’da daha önce açtığı 200 bin tonun üzerine 7 Nisan’da 400 bin tonluk daha ihale açtı. Her iki ihale de ocak ayı sonlarından kaydırıldı. Ürdün geçtiğimiz günlerde yapılan ihalede 120 bin ton buğday alamadı. Türkiye 305 bin ton öğütmelik buğday arıyor, ihale şartlarına göre satıcılar teminat bedeli yatırmalı.

MATIF’te fonlar net uzun pozisyon oluşturmayı bıraktı. Pozisyon 66 bin sözleşmeye düştü (haftada eksi 12,3 bin sözleşme). Karadeniz bölgesindeki hava sıcaklığı hâlen yıllık ortalamaların üzerinde ve nem ortalamanın altında. Ukrayna ve Rusya’nın çoğu bölgesinde kışlık buğday tatmin edici durumda, ancak Ukrayna ve Rusya’da alanlardaki küçük bir azalma nedeniyle, önümüzdeki yılın mahsulü daha az olabilir. Aslına bakarsanız herhangi bir tahminde bulunmak için çok erken olabilir.

Siyasi yaptırımlar sebebiyle Irak yeni tahıl sözleşmelerine giremiyor. Ülkedeki buğday stokları 2 aylık tüketim miktarına karşılık geliyor. Avustralya Tarım ve Kaynak Ekonomisi ve Bilimleri Bürosu (ABARES), Avustralya’nın 2020/21 sezonu üretim rakamlarında devam eden kuru sezonun son 12 yılın en düşük rakamı olan 21,3 milyon tonluk 15,17 milyon tondan 21,3 milyon tona çıkacağını öngörüyor. Burada iyimserlik, 2019’da 10,1 milyon hektar olan ekim alanlarının 12 milyon hektara kadar artmasına dayanıyor. Toprak neminin nasıl geliştiğini izleyelim, görelim. Burada ABARES’in, mart ayında yayınladığı Tarımsal Emtia Raporu’nda, dünyada buğday fiyatlarının 2020/21 sezonunda ton başına ortalama 220 dolardan 225 dolara yükseleceği tahmininde bulunduğunu da not düşelim.

BİTKİSEL YAĞ PAZARI Malezya palm yağı vadeli işlemleri, Hindistan’dan ve Çin’den beklenen talep artışı nedeniyle %2,4 arttı (Malezya yeni başbakanı kilit alıcı politikasını değiştirmeyi vaat ediyor). Katı ve sıvı yağ kompleksi, Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü (OPEC) ve OPEC dışı bazı ham petrol üreticisi ülkelerin petrol üretimini azaltmak için bir sonraki toplantıda karar alması beklentisi sebebiyle desteklenmektedir. 1.5bbpd’de üretimi azaltmak istiyorlar, ancak Rusya sadece 1bbpd için kısıtlayabilir. Her hâlükârda, daha yüksek petrol fiyatları tahıl ve bitkisel yağ piyasalarını destekleyecek. ABD Tarım Bakanlığı (USDA), 2019/20 yılı soya fasulyesi üretim tahminlerini 53 milyon tondan 54,1 milyon tona revize etti. Bazı mahsuller aşırı nemden zarar görürken bazı bölgelerde kuraklık söz konusu. Bu nedenle mahsul miktarı neticede tahmin edilen seviyede olabilir. Arjantin Tarım Bakanlığı, soya fasulyesi ve işlenmiş ürünlere yönelik ihracat vergilerini %33’e kadar çıkarmayı planladıklarını doğruladı, ancak sadece bin tonun üzerinde soya fasulyesi satan çiftçiler için. Pazara destek veren ihracat lisanslarının askıya alındığını da hatırlayalım. Bazı bölgelerde kuraklık yaşanıyor, mahsul %5 azalabilir.

Brezilya’da ise şubat ayında yapılan soya fasulyesi ihracatı, geçen yılın aynı ayının rakamlarına kıyasla %3 daha aşağıya tekabül edecek şekilde 5,12 milyon tona ulaştı. Bunun %72’i Çin’e gönderildi. Aynı zamanda, soya fasulyesi hasadı geçen yılın gerisinde kaldı ve bugün alanın %40’ına denk geliyor.

Afrika domuz vebası için bir aşı bulunduğu yönündeki yeni açıklama, soya fasulyesi küspesi için fiyat tekliflerinde keskin bir artışa neden oldu. Ancak bu aynı istikametteki ilk açıklama olmadığından ve daha fazla salgın kayda geçtiğinden ötürü piyasa sakinleşti. ABD Tarım Bakanlığı’nın tahminlerine göre Çin, alışıldığı üzere ilkbaharın sonlarında ve yazın başlarında Amerikan soya fasulyesi satın almaya başlayacak.

Kanada’nın Çin’e soya fasulyesi ihracatı 2019/20’de büyük bir yurt içi felaketi tetikleyebilir. Dolayısıyla Kanada stoklarını sezon sonunda artırmalı. Kanada yeni pazarlar bulmaya çalışıyor, örneğin Hindistan. Danışmanlık şirketi Strategie Grains, aylık raporunda AB’deki kolza tohumu tahminlerini bu yıl 18,05 milyon tondan 17,85 milyon tona düşürdü. Revize edilen tahmin, geçen yıl gerçekleşen ve 13 yılın en düşük seviyesi olan 16,89 milyon ton üründen %5,7 daha yüksek.

MAKRO EKONOMİ Amerikan borsası 3 Mart’ta düştü. İki gün boyunca artı/eksi %4’lük hareket, oynaklığı yüksek seviyede tutmaya devam ediyor. Yatırımcılar G7 merkez bankalarından koordineli ekonomik destek bekliyor. Kanada Merkez Bankası 2 Mart’ta iskonto oranını %0,5 oranında düşürdü. ABD sağlık sektörüne 8,3 milyar dolarlık finansal destek paketi açıkladı. IMF de koronavirüsten en fazla etkilenen ülkelere 50 milyar dolarlık (hızlı finansman programı kapsamında yoksul ülkelere 10 milyar dolar ve başka bir hızlı bağış toplama aracının parçası olarak diğer herkese 40 milyar dolar) destek verecek.

ABD’de, Demokratik Parti başkan adayı Joe Biden liderliğini güçlendirdi - şimdi bahisçiler ona %84 ve en güçlü rakibi Sanders’a ise sadece %18 şans tanıyor. Demokrat Parti’nin tepesi eski başkan yardımcısı Biden’dan yana ve açık bir şekilde Sanders’a karşı. Zaten ABD Bağımsız Vermont Senatörü Bernie Sanders’ın seçim kampanyası, Demokrat Parti ön seçimlerinde rakibi Joe Biden’ın iyice gerisine düşen başkan aday adayının yarıştan çekilebileceğinin sinyallerini verdi. Biden’in kasım ayında Trump karşısında yarışmasının, piyasalar için stratejik olarak daha iyi olacağı konuşuluyor.

Çinliler, 10 Mart’tan itibaren işlerinin başına dönmeye başladı. Çin menşeli ürünleri mart ayı sonuna doğru yavaş yavaş yeniden raflara dönmeye başladığına şahit oluyoruz. Bu nedenle, ikinci çeyreğe ilişkin beklentiler ilk çeyreğe göre çok daha olumlu.

Dünya Sağlık Örgütü (WHO) verilerine göre normal gripte ölüm oranı yüzde 1. COVID-19’da ise bu oran yüzde 3,4. Yani, koronavirüs 3,4 kat daha tehlikeli. Ancak genel olarak piyasalarda koronavirüs sebebiyle yaşanan panik şimdilerde boşa çıkıyor. İnsanlar ve yatırımcılar sürece alışıyor.

Brezilya para birimi, gelişmekte olan piyasalar arasında en düşük değere sahip para birimlerinden biri ve bu durum ülkenin ürünlerini dış pazarlarda cazip hâle getiriyor. Euro’nun zayıf olması da Avrupa tahılı için olumlu. Bahar geliyor. Peki emtia borsası ekranlarında göreceğimiz renk de ‘yeşil’ olacak mı?

Etiketler
#buğday unu
Piyasa Analizi Kategorisindeki Yazılar
10 Kasım 20215 dk okuma

Piyasalarda yukarı yönlü artış durdurulamıyor