Küresel buğday ticaretinde düşüş yaşanırken, Kuzey Afrika ithalatını artırıyor. Rusya ve Ukrayna’nın agresif fiyat ve lojistik stratejileri, AB’nin geleneksel üstünlüğünü sarsarken, bölge pazarında yeni bir güç dengesi oluşuyor.

Küresel buğday ithalatının yaklaşık yüzde 15’ini gerçekleştiren Kuzey Afrika, buğday tedarik stratejisinde önemli bir değişim sürecinden geçiyor. ABD Tarım Bakanlığı’na (USDA) göre bölgenin 2025/26 sezonundaki toplam buğday ithalatı 32,25 milyon tona ulaşacak. Bu, dünya genelinde buğday ticareti hacminde yaşanan düşüş trendine rağmen geçen yıla göre artış anlamına geliyor. Mısır, Libya, Tunus, Cezayir ve Fas’ta buğdaya yönelik güçlü ve istikrarlı talep, küresel ticaret hacmindeki yüzde 10’un üzerindeki daralmaya rağmen yükselişini sürdürüyor.

USDA tahminlerine göre, Kuzey Afrika’nın toplam buğday tüketimi 2025/26 sezonunda 46,55 milyon ton olacak. Ülke bazında bakıldığında Mısır, 13 milyon tonluk ithalatla dünyanın en büyük buğday ithalatçısı konumunu koruyacak. Cezayir’in 9 milyon ton, Fas’ın ise 6,7 milyon ton buğday ithal etmesi bekleniyor.

RUSYA’NIN HAKİMİYETİ DERİNLEŞTİRİYOR

Asıl dikkat çekici gelişme ise tedarikçi tarafında yaşanıyor. Rusya, Kuzey Afrika buğday pazarında neredeyse yüzde 50 paya ulaşarak bölgenin en büyük tedarikçisi konumuna geldi. Mısır’da bu pay yüzde 70’e çıkarken, Rusya şu an Libya için neredeyse tek tedarikçi oldu. Tunus’a ihracatını yüzde 50 artıran Rusya, Fas’a yapılan sevkiyatlarda ise yıllık bazda iki katın üzerinde artış kaydederek Fransa gibi geleneksel tedarikçilerin yerini aldı. Kremlin’in Akdeniz limanlarına güçlü lojistik bağlantılar kurma ve rekabetçi fiyat politikası, Rusya’nın bölgedeki nüfuzunu pekiştirdi.

Ukrayna ise 2022’de başlayan savaşın ardından sert düşüş yaşayan ihracatını Kuzey Afrika’da yeniden canlandırdı. 2024/25 sezonunda bölgeye Ukrayna buğdayı sevkiyatları keskin bir artış gösterdi. Coğrafi yakınlık ve agresif fiyat politikaları bu toparlanmada etkili oldu. Cezayir, Ukrayna’nın en büyük üçüncü buğday pazarı hâline gelirken, ülkeye yapılan ihracat önceki yıla göre neredeyse üç kat arttı. Tunus’a sevkiyatlar da yüzde 50’nin üzerinde yükselirken, AB’nin Tunus’a ihracatı keskin bir şekilde geriledi. AB’nin Ukrayna buğdayına yönelik ithalat kısıtlamalarının artması, Kiev’in Kuzey Afrika’yı stratejik bir alternatif pazar olarak görmesine yol açtı.

AB’NİN ETKİSİ ZAYIFLIYOR

AB’nin Kuzey Afrika pazarındaki payı yüzde 25’in biraz üzerine geriledi. Fransa; Cezayir ve Fas gibi kritik pazarlarda ciddi kayıplar yaşadı. Özellikle Cezayir, Temmuz 2024’ten bu yana Fransa’yı resmi ihalelerinden tamamen dışladı ve son bir yılda Fransa’dan tek sevkiyat yapılmadı. Fransız ihracatındaki düşüş, hem iç üretimde yaşanan sorunlar hem de diplomatik gerginliklerden kaynaklanıyor. Bu boşluk, Karadeniz tedarikçileri tarafından hızla dolduruldu.

2025/26’DA REKABET KIZIŞACAK

USDA projeksiyonlarına göre, 2025/26 sezonunda hem Rusya hem de AB buğday ihracatını artıracak. AB’nin özellikle Fransa’da beklenen yüksek rekolteyle güçlü bir dönüş yapması öngörülüyor. Ancak AB’nin Ukrayna buğdayına yönelik yeni ticaret kısıtlamaları, Kiev’i üçüncü ülke pazarlarına—özellikle de Kuzey Afrika’ya—daha agresif şekilde yönlendirecek. Bölgenin ithalat talebinin sınırlı da olsa artması ve toplam tüketimin 47 milyon tona yaklaşması, Karadeniz tedarikçileri ile toparlanma sürecindeki AB ihracatçıları arasında pazar payı mücadelesini daha da sertleştirecek.