Küresel tahıl üretiminin 2025/26 sezonunda buğday ve mısırdaki rekor hasatların etkisiyle neredeyse 2,5 milyar tonla tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaşması bekleniyor. Ancak IGC, ihracatçı ülkelerde stoklar çok yılların zirvesine çıkarken bölgesel dengesizlikler ve güçlü doların, 2026’da ticaret akışlarını yeniden şekillendirebileceği uyarısında bulunuyor.

Global Grain Geneva 2025 konferansında konuşan Uluslararası Tahıl Konseyi (IGC) Kıdemli Ekonomisti Alexander Karavaytsev, küresel tahıl piyasalarındaki temel dinamiklere ilişkin kapsamlı bir değerlendirme sundu.

Karavaytsev’e göre toplam tahıl üretimi, 2025/26 sezonunda neredeyse 2,5 milyar tonla tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaşarak art arda üçüncü rekor imza atacak. Karavaytsev, “Büyüme hızı ivme kazandı ve yıllık artış, son dokuz yılın en yüksek seviyesinde olacak,” değerlendirmesinde bulundu. Bu artışın ana motoru, rekor düzeydeki buğday ve mısır üretimi. 

Küresel mısır üretiminin 1,3 milyar tona, buğdayın ise tarihte ilk kez 800 milyon tonun üzerine çıkması bekleniyor. Arpa, sorgum ve çavdar gibi diğer iri taneli tahıllarda da ılımlı artışlar öngörülüyor.

ÜÇ SEZONLUK AÇIKTAN SONRA STOKLAR TOPARLANIYOR

Küresel tahıl piyasasında üst üste üç sezon yaşanan arz açığının ardından IGC, 2025/26 sezonunda üretimin yeniden tüketimi aşacağını ve stokların toparlanmasına imkân vereceğini öngörüyor. Karavaytsev, “Küresel stokların üç yılın en yüksek seviyesine çıkması bekleniyor. Ancak şeytan ayrıntıda gizli,” ifadesini kullandı. Zira tablo tüm dünyada eşit dağılmıyor. Başlıca ihracatçı ülkelerde tahıl stoklarının son sekiz yılın zirvesine ulaşacağı tahmin edilirken, dünyanın geri kalanında arzın son on bir yılın en düşük seviyesine gerileyebileceği belirtiliyor. Karavaytsev, bu dengesizliğin, başlıca ihracatçı kaynaklardaki bol stokların daha güçlü ticaret akışlarına dönüşüp dönüşmeyeceği sorusunu gündeme getirdiğini vurguladı.

FİYATLAR SON YILLARIN DİPLERİNDE DENGELENİYOR

IGC Tahıllar ve Yağlı Tohumlar Endeksi’ne göre, Karadeniz’deki savaşın ardından 2022’de rekor seviyelere tırmanan dünya tahıl fiyatları, o tarihten bu yana sert şekilde geriledi. Endeks, Eylül 2025’te son beş yılın en düşük seviyesine indikten sonra, ABD–Çin ticaret görüşmelerine ve diğer politika gelişmelerine yönelik iyimserlikle hafif bir toparlanma gösterdi. Karavaytsev, “Son dönemdeki hafif yükselişe rağmen dünya fiyatları hâlâ çok yıllı dip seviyelere yakın seyrediyor; ortalama olarak geçen yılın yaklaşık %3 altında,” diye konuştu.

BUĞDAY ÜRETİMİ TARİHİ ZİRVEDE

IGC tahminlerine göre küresel buğday üretimi 2025/26 sezonunda 800 milyon tonun üzerine çıkarak tarihin en yüksek seviyesine ulaşacak. Bu, yıldan yıla 27 milyon tonluk bir artış anlamına geliyor; bu artış kabaca Ukrayna’nın toplam yıllık buğday üretimine eşdeğer. Artışın ana kaynağını ekim alanı değil, verimlilikteki yükseliş oluşturuyor. Neredeyse tüm büyük ihracatçı bölgelerde üretim artışı bekleniyor:

• Avrupa Birliği: Yaz aylarındaki elverişli yağışların ardından güçlü bir toparlanma yaşandı. AB buğday rekoltesi son on yılın en yüksek seviyesine çıkarken, sezon başındaki kalite endişeleri büyük ölçüde hafifledi.
• Rusya: Üretimin yaklaşık 86 milyon ton olması bekleniyor. Sibirya’daki güçlü yazlık buğday verimleri, güneydeki ihracat bölgelerinde görülen zayıf koşulları kısmen telafi etti. Karavaytsev, “Lojistik hâlâ temel kısıtlayıcı unsur; yeni mahsulün önemli bir kısmı limanlardan binlerce kilometre uzakta” diye vurguladı.
• Ukrayna: Savaş nedeniyle ekim alanlarında daralma sürse de, buğday üretiminin yaklaşık 25 milyon ton seviyesine yükselerek geçen sezona göre iyileşme göstermesi bekleniyor.
• ABD ve Kanada: Her iki ülke de ortalamanın üzerinde ürün aldı ve yüksek kaliteli öğütmelik buğday tedarik etmeye devam ediyor.
• Hindistan ve Çin: Resmî veriler, Hindistan’da 117 milyon ton, Çin’de ise 140 milyon tonla yeni üretim rekorlarına işaret ediyor.
• Arjantin ve Avustralya: Her iki ülkede de büyük ürünler hasat ediliyor. Ancak Arjantin’deki yağışlar ve Avustralya’da sezon sonuna doğru görülen yağmurların kalite üzerinde baskı oluşturma riski bulunuyor.

Küresel buğday tüketiminin 2025/26 sezonunda yıllık bazda %2 artarak son dört yılın en hızlı büyümesini kaydetmesi bekleniyor. Bu artışın başlıca sürükleyicileri, gıda ve yem talebi. Bununla birlikte Karavaytsev, daha ucuz pirincin ve bol yemlik tahıl arzının buğday talebindeki büyümeyi sınırlayabileceği uyarısında bulundu. “Pirincin fiyatı geçen yıla kıyasla neredeyse %30 düştü; buğday ise sadece %5 geriledi. Bu, bazı pazarlarda pirinci daha rekabetçi hâle getiriyor,” dedi.

Mısır verimlerinin beklentilerin altında kaldığı Avrupa’da yemlik buğday kullanımı hızla artarken, diğer bölgelerde mısır ve soya küspesiyle ikame nedeniyle yemlik buğday tüketimi yatay ya da daha düşük seyrediyor.

NAVLUN MALİYETLERİ VE GÜÇLÜ DOLAR TİCARETİ ŞEKİLLENDİRİYOR

Navlun ücretleri, yıllık bazda yaklaşık %16 artarak düşük ihracat fiyatlarının sağladığı avantajı önemli ölçüde törpüledi. Maliyet ve navlun (C&F) bazında bakıldığında, ithalat fiyatlarında yıllık düşüş yalnızca yaklaşık %3 ile sınırlı kalıyor.

İhracat rekabeti belirgin şekilde kızışmış durumda. Başlıca ihracatçı kaynaklar arasındaki fiyat farkları, tarihsel olarak çok dar seviyelere inmiş bulunuyor. Bir dönem en rekabetçi tedarikçi olarak öne çıkan ABD, güçlü doların ve ABD–Çin ticaretine ilişkin beklentiler etrafında oluşan spekülatif pozisyonların etkisiyle bir miktar rekabet gücü kaybetti.

Arjantin, FOB bazında en düşük fiyatları sunmayı sürdürüyor. Rusya, Ukrayna ve Fransa ise lojistik koşullar, döviz kurları ve çiftçilerin satış davranışları gibi yerel faktörlerin etkisiyle, birbirine çok yakın ve dar bir fiyat bandında işlem görüyor.

BUĞDAY TİCARETİNDE TOPARLANMA

Lojistik zorluklara rağmen Karadeniz kaynaklı buğday ihracatı güçlü kalmaya devam ediyor. Rusya’nın ihracat hızı Ekim ayında 5 milyon tona ulaştı ve kasımda daha da artabileceği belirtiliyor. Ukrayna buğdayına ise özellikle Cezayir ve Mısır’dan sağlam talep geliyor. Bu talebi, bu sezon Ukrayna buğdayının daha iyi kalite profili destekliyor.

Diğer bölgelerde:

• AB buğday ihracatının, geçen sezona göre 5 milyon ton artması,
• Avustralya’nın yüksek devir stoklarının desteğiyle ihracatını artırması,
• ABD buğday sevkiyatlarının ise halihazırda geçen yılın aynı dönemine göre %20 yukarıda seyretmesi bekleniyor.

Kazakistan, Trans-Hazar Koridoru üzerinden yeni pazarlara açılarak buğday ve özellikle yemlik un ihracatını artırıyor. Çin’e yönelik yemlik un satışlarının, tahıl eşdeğeri olarak 2–3 milyon ton seviyesine ulaştığı ifade ediliyor.

Genel olarak küresel buğday ticaret hacminin, Türkiye, Asya ve Afrika’nın öncülüğünde yıllık bazda %6 artması öngörülüyor. Buna karşın ticaret hacmi, şimdilik 2023/24 sezonundaki rekor düzeyin bir miktar altında kalacak.

MISIRDA SON DOKUZ YILIN EN BÜYÜK ARTIŞI

IGC Kıdemli Analisti Karavaytsev, küresel mısır üretiminin de 2025/26 sezonunda 1,3 milyar ton seviyesine ulaşmasının beklendiğini, bunun da geçen yıla göre 59 milyon tonluk artışla son dokuz yılın en büyük yıllık üretim artışı olacağını belirtti. ABD, 400 milyon tonun üzerinde, tarihsel rekor düzeyde bir mısır hasadıyla başı çekiyor. Brezilya ve Arjantin’de de büyük ürünler bekleniyor. Ancak Brezilya’da hızla büyüyen etanol endüstrisi, mısırın giderek daha büyük kısmını iç piyasaya çekerek ihracata ayrılabilecek hacmi sınırlıyor.

Çin’in mısır hasadı da yaklaşık 300 milyon tonla rekor seviyelere yakın seyrediyor. Buna karşın AB’de olumsuz hava koşulları nedeniyle sezon boyunca defalarca üretim aşağı yönlü revize edildi.

İhracat cephesinde ABD, 74 milyon tonla tarihin en yüksek mısır ihracat hacmine ulaşarak pazara damgasını vuracak. Brezilya’nın mısır ihracatında sadece sınırlı bir artış öngörülürken, Arjantin ve Ukrayna artan rekabet ve lojistik engellerle karşı karşıya kalıyor.

KÜRESEL GÖRÜNÜM: BOL ARZ, YÜKSEK STOKLAR, KIRILGAN TALEP

Karavaytsev, küresel tahıl piyasasının 2026 yılına bol arz, güçlü tüketim ve tarihsel olarak yüksek ihracatçı stoklarıyla girdiğini, bunun da olası şoklara karşı bir tampon işlevi göreceğini söyledi. Karavaytsev, “Fiyatlar hâlâ bol arz tarafından baskılanıyor. Son dönemdeki toparlanma büyük ölçüde spekülatif beklentilerle ilgili; temel göstergelerle değil. Ancak algı değişir ve alıcılar yeniden stok biriktirmeye başlarsa, ticaret beklenenden daha hızlı canlanabilir,” değerlendirmesinde bulundu.

Buna rağmen güçlü ABD dolarının, özellikle Afrika’da ithalatçı ülkelerin satın alma gücünü zayıflatarak tahıl talebini aşağı çekebileceği uyarısında bulundu. Karavaytsev, “Son dokuz yılın en büyük küresel üretim artışına tanıklık ediyoruz. İhracatçı ülkelerde stoklar çok yıllı zirvelerdeyken, dünya tahıl piyasası 2026’ya daha istikrarlı bir zeminde giriyor. Ancak bölgesel dengesizlikler ve lojistik maliyetleri, fiyat dinamiklerini şekillendirmeye devam edecek,” değerlendirmesinde bulundu.