Son on yılda, değişen tüketici beslenme alışkanlıkları sayesinde alternatif tahıllara olan talep çok hızlı artmaktadır. Bu değişimi gören değirmencilik sektöründe faaliyet gösteren ve geleneksel tahılları işleyen şirketler, alternatif tahıllar pazarındaki artan talebi karşılamak ve ana işleri dışındaki alanlarda büyümek için yatırımlar yapmaya başladılar. Bitki bazlı diyetlerdeki alternatif protein arayışının, glutensiz diyetlerde tercih edilen ata tohumlarının ve süt ürünlerinde kullanılan yulafın, pazardaki büyümeyi daha da arttırması bekleniyor. Pazarda farklı ölçeklerde birçok oyuncunun olması da değirmencilik şirketleri için hala yatırım fırsatları sunuyor.

Binlerce yıldır, buğday, pirinç, mısır ve arpa gibi geleneksel tahıllar insanların beslenmesinde hayati bir rol oynamıştır. Karbonhidratlar, lifler, vitaminler ve mineraller açısından zengin bir kaynak olmaları tahılları dengeli bir diyetin vazgeçilmez parçası yapıyor. Ayrıca, antik medeniyetlerden modern zamanlara kadar, tahıllar dünya genelinde insanlar için temel gıda kaynağı olmuşlardır. Son zamanlarda, baklagiller ve baklagillerin protein kaynağı olarak kullanımı, kinoa, karabuğday, amarant, sorgum, tef gibi ata tohumlar da dahil olmak üzere alternatif tahıl talebi çok hızlı bir şekilde artmaktadır. Kayda değer büyüklüğe ulaşan alternatif tahıllar pazarında, kategorilere göre farklılık gösterse de ortalamada yıllık olarak yaklaşık %2-3 büyüme beklenmektedir. Asya ve Afrika, hem üretim hem de tüketim açısından en büyük pazarlar olsa da, büyüme Kuzey Amerika, özellikle ABD tarafından gelmektedir. ABD’de, alternatif tahıllar pazarı yaklaşık ~5 milyar USD olarak tahmin edilmektedir ve yıllık %5’ten fazla büyüme beklenmektedir, bu da ABD alternatif tahıllar pazarını şirketler için cazip hale getirmektedir. ABD’deki büyümenin başlıca tetikleyicisi tüketici beslenme trendleridir.

1. ABD’deki yetişkinlerin yarısı, çeşitli nedenlerden dolayı yüksek protein / düşük karbonhidratlı, bitki bazlı / bitki merkezli, kalori bazlı / düşük şekerli, alerjen içermeyen vb. diyet uygulamaktadır. 

1.a. ABD’de ~30 milyon kişi bitki bazlı / bitki merkezli diyet uygulamaktadır ve bu tür diyetler giderek popülerlik kazanmaktadır

1.b. Tahmini 3 milyon Amerikalı yetişkin Çölyak hastası iken, 18 milyonunun da belli derecelerde gluten hassasiyeti bulunmaktadır.

2. 100 milyondan fazla Amerikan tüketicisi farklı etiketlerin bulunduğu ürünleri tercih etmektedir. Bu etiketler arasında doğal tat ve renk içeren, GDO içermeyen, yüksek lif ve yüksek protein içeren ürün vb. yer alır.

3. Organik ve “Sağlığa Zararlı Maddeleri İçermez” etiketine sahip ürünlerin, pazar ortalamasının üzerinde büyüme göstermesi beklenmektedir.

Şekil 1: ABD Paketlenmiş Sağlıklı ve Takviye Gıda Perakende Satışları

4. Tüketiciler, yeşil, doğal ve zararsız etiketli ürünleri aramaktadır; etik kaynak kullanımı ile elde edilen ve sürdürülebilir ürünlerden satın almayı tercih etmektedirler. 

Bu trendler, önümüzdeki 5 yıl içinde ABD’de farklı alternatif tahıl tüketiminde artışa neden olacaktır.

Alternatif tahıllar içerisinde, baklagiller, artan baklagil protein ürünleri talebi nedeniyle en önemli kategoridir. Son on yılda, sağlık bilincine sahip flexitarian (fleksitaryen) diyet uygulayıcılarının, sürdürülebilirlik endişelerinin ve atıştırmalık / öğün yerine geçen ürünlerin artışı nedeniyle bitki bazlı protein pazarı hayvansal bazlı protein pazarına göre popülerlik kazanmış ve yüksek talep görmüştür. Arz tarafında, bitki bazlı protein ürünlerinin tadı, dokusu ve işlevselliğini iyileştirmeye yönelik büyük bir AR-GE odağı da mevcuttur. Bu iyileştirmelerle, artık, bitki bazlı protein içeren ürünler, yiyecek (örneğin Beyond Meat ve Impossible Meat tarafından yapılan bitki bazlı hamburgerler) ve marketlerdeki et / süt bölümü gibi alanlarda daha fazla yaygınlaşmaya başlamıştır.

Soya proteini bitkisel protein pazarında %80’den büyük bir pay ile lider konumdadır. Çok yönlülüğü, düşük maliyeti ve işlevselliği nedeniyle bitkisel protein üretiminde temel seçenek olması beklenirken, bezelye proteininin doğal konumlaması ve sağlığa faydaları nedeniyle, tüketiciler tarafından daha yüksek kabul görmesi beklenmektedir. Bu nedenle de, bezelye proteininin, soya ve diğer bitkisel protein kategorilerini geride bırakarak daha hızlı büyümesi beklenmektedir. Google trend analizleri de, soya proteinine olan ilginin azaldığını ve bezelye proteini için ise önemli bir büyüme gözlemlendiğini göstermektedir.

Şekil 2: Kategorilere Göre ABD Alternatif Tahıllar Pazar Büyüme Oranları

Son birkaç yılda, soya alternatiflerine olan talebin artmasıyla, bezelye proteinine olan talep de yükseldi ve şirketlerin işleme kapasitesi yetersiz kalmaya başladı. Roquette, Cargill ve ADM gibi bezelye protein üreticileri, kapasitelerini artırmak için yatırımlar yaptılar: Roquette, Manitoba, Kanada’da 400 milyon dolarlık bir proje duyururken, Cargill ve Puris Minnesota, ABD’de 100 milyon dolarlık yatırım yaptılar ve Archer Daniels Midland (ADM) Kuzey Dakota’da kendi protein işleme tesisini inşa ediyor. Bezelyenin bitkisel protein pazarında göreceli olarak daha küçük bir hacme sahip olması ve önümüzdeki dönemde çift haneli büyüme beklentisi olması nedeniyle, bezelye proteinine yapılan yatırımların hızlanması beklenmektedir.

Şekil 3: Alternatif proteinlere göre ilgi oranları - Google Arama Trendleri1 - (2004 - 2020)

Öte yandan, ata tohumları, geleneksel tahıllardan daha besleyici ve sağlıklı kabul edildikleri için giderek daha popüler hale gelmeye başladı. Ayrıca, ata tohumları doğal olarak glutensizdir, rafine edilmemiş veya işlem görmemişlerdir. Bu nedenlerle, glutensiz diyet uygulayanlar, GDO içermeyen ve doğal olarak sağlıklı etiketli gıdaları arayan tüketiciler tarafından tercih edilirler. Karabuğday, kinoa ve sorgum, ata tohumları pazarının büyük bölümünü temsil eden kategorilerdir. Kinoa, tüm temel amino asitleri kapsayan tam protein yapısı, yüksek lif, antioksidanlar ve mineraller içermesi nedeniyle süper gıda olarak kabul edilir. Besin içeriği ile kinoa, ata tohumları içeren perakende ürünler pazarının lideridir. “Makarna, pirinç, kuru tahıllar” ve “gevrek ve granola” uygulama alanları karabuğday ve kinoa için en büyük kullanım alanıdır.

Son olarak, yulaf da bir diğer önemli alternatif tahıl çeşididir. İçecek uygulamaları, özellikle süt alternatifleri için kullanımı, yulaf pazarında büyümeyi sağlamaktadır. Kremsi dokusu, hafif, nötr lezzeti ve yüksek kaliteli mikro köpük oluşturma özelliği sayesinde, yulaf başta yulaf sütü olmak üzere çeşitli içeceklerde kullanılmak için uygun bir seçenektir. Yulaf sütü, kahve dükkanlarında inek sütüne alternatif olarak kullanılmaktadır. İsveçli gıda şirketi Oatly ile başlayan yulaf sütü yatırımları, son yıllarda yulaf sütü satışlarının patlama yapmasıyla, Chobani, Planet Oat gibi şirketler tarafından devam etmektedir.

Artan talebi karşılamak ve pazardaki fırsatları değerlendirmek için birçok şirketin alternatif tahıllara yatırım yapması ile alternatif tahıllar pazarı çok fazla oyuncunun olduğu bir pazar haline dönüştü. Bu alanda ABD’de faaliyet gösteren 50’den fazla şirket bulunmaktadır. Bu şirketler geniş kategori portföyüne sahip şirketler ve yalnızca alternatif tahıllara odaklanan şirketler olarak iki gruba ayrılabilirler. Geniş kategori portföyüne sahip şirketler, geleneksel buğday ve mısır işleme odaklı olup, alternatif tahıllara yatırım yaparak büyümeyi hedefler. Diğer taraftan, yalnızca alternatif tahıllara odaklanan şirketler geleneksel tahıllar alanında faaliyet göstermezler. Şu anda tek bir kazananı olmayan bu pazarın, önümüzdeki yıllarda değişim göstermesi beklenmektedir. Alternatif tahıllar pazarında iyi bir pozisyon almak isteyen şirketler net bir büyüme planıyla giderek artan rekabete ayak uydurabilir ve pazarda kazanan oyunculardan biri olabilir.

Özetle, ABD alternatif tahıllar pazarının geleneksel tahıllardan daha hızlı büyümesi beklenmektedir. Belirli diyetleri takip eden tüketiciler, belirli etiketli ürünleri tercih edenler ve bitki bazlı ve sürdürülebilir ürünleri arayanlar, alternatif tahılları, şirketler için cazip bir pazar haline getiriyor. Baklagiller, protein uygulamalarındaki fırsatlar nedeniyle, özellikle bezelyede, önümüzdeki 5 yılda büyümeye en çok katkı sağlayacak alternatif tahıl türü olacaktır. Ayrıca, halen birçok farklı büyüklükte oyuncunun olması alternatif tahıllar pazarına yatırım yapmak isteyen şirketlere iyi bir yer edinme fırsatı sunuyor.