İran ile ABD-İsrail arasında patlak
veren savaşın ardından, Hürmüz Boğazı'nın Tahran yönetimi tarafından fiilen
kapatılması, sadece enerji piyasalarını değil, küresel gıda tedarik zincirinin
sinir uçlarını da tetikliyor. Sevkiyat programlarının aksaması, savaş riski
sigortası maliyetlerindeki sıçrama ve bölgesel lojistikteki yavaşlama; tahıl ve
yağlı tohumlarda liman teslim maliyetlerini hızla yukarı iterken, gübre arzını
da sıkılaştırıyor. Aşağıdaki veriler, Hürmüz’deki gelişmelerin ham petrol
piyasasının ötesine taşan etkilerini ve ticaret akışları ile gıda güvenliği
üzerindeki zincirleme sonuçlarını özetliyor.
- Hürmüz Boğazı, günde 20 milyon varilin üzerinde petrolün küresel akışların yaklaşık %20’sinin yanı sıra küresel sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ticaretinin yaklaşık %25’inin geçtiği güzergâh konumunda.
- Boğaz, dünya üre ve amonyak ihracatının yaklaşık %30’una yakınının (başta Katar, Suudi Arabistan ve BAE’den) ana çıkış noktası. 1 Mart’taki tırmanışın ardından küresel üre referans fiyatları 48 saat içinde ton başına 60-100 dolar arttı.
- Küresel tahıl ve yağlı tohum ticaretinin normal koşullarda yaklaşık %15’i, Süveyş–Kızıldeniz–Hürmüz koridorundan geçiyor. Mevcut abluka nedeniyle Ümit Burnu üzerinden rota değiştiren gemiler, 10-14 gün ek seyir süresiyle karşı karşıya.
- Hürmüz Boğazı yılda yaklaşık 20 milyon ton tahıl ve yağlı tohum taşımacılığına ev sahipliği yapıyor. Bu miktar küresel tahıl ticaretinin %5’inden azını temsil etse de bölgesel etkisi kritik: IGC verilerine göre Orta Doğu’nun 2025/26 dönemi toplam öngörülen ithalatının yarısından fazlası (38 milyon ton) doğrudan bu tek darboğaza bağımlı.
- Körfez bölgesine yapılan toplam ithalat içinde gıda ve canlı hayvan kaleminin payı yaklaşık %22; bu da uzun süreli bir aksama halinde yapısal kırılganlığın yüksek olduğuna işaret ediyor.
- İran, Brezilya mısırının başlıca destinasyonları arasında yer alıyor; Brezilya’nın yıllık mısır ihracatının yaklaşık %20-22’si İran’a gidiyor. Bölgedeki gerilim, 2026’nın ilk çeyreği için planlanan 5 milyon ton sevkiyatı fiilen durdurmuş durumda.
- Basra Körfezi için savaş riski sigortası primleri şubat sonundan bu yana %500 arttı. Bu artışın, MENA bölgesinde buğday ve soyada liman teslim maliyetine ton başına yaklaşık 2–4 dolar ek yük getirdiği tahmin ediliyor.
- Kriz, Kuzey Yarımküre’de ilkbahar ekim sezonu ile çakışıyor. Orta Doğu kaynaklı azot bazlı gübre arzındaki daralma; Hindistan ve Doğu Afrika’nın bazı bölgeleri gibi kilit ithalatçı ülkelerde 2026 mahsul verimlerini tahmini %3–5 azaltma riski taşıyor.