Ortadoğu’daki savaş kaynaklı enerji kesintilerinin tetiklediği aşırı yüksek azot maliyetleri, Avrupalı çiftçileri gübre kullanımını kısmaya, mısır ve buğday ekim planlarını ölçeklendirmeye ve ekili alanları daha az girdi gerektiren ürünlere kaydırmaya zorluyor. 

Enerji ve gübre piyasalarındaki savaş kaynaklı aksamalar, Avrupa’nın 2026/27 sezonu için ürün tercihlerini değiştirmeye başladı. Bu durumun tahıl dengeleri, yem rasyonları ve ithalat ihtiyaçları üzerinde önemli sonuçlar doğurması bekleniyor. S&P Global Energy’nin bir parçası olan Platts’ın 13 Mart’ta yayımladığı analize göre, Orta Doğu’daki savaşla bağlantılı artan gübre maliyetleri ve yükselen doğal gaz fiyatları, Avrupa genelindeki çiftçileri azot kullanımını azaltmaya ve özellikle mısır ile buğday için ekim kararlarını gözden geçirmeye itiyor.

Platts’a göre; Orta Doğu kaynaklı doğal gaz arzına yönelik endişeler, Avrupa’nın referans fiyatı olan Hollanda TTF spot piyasasında fiyatların hızla tırmanmasına yol açtı. 26 Şubat’ta 32 EUR/MWh olan fiyatlar, 12 Mart’ta 50,30 EUR/MWh seviyesine ulaştı. Bu enerji şoku gübre piyasasına hızla yansıdı. Platts, 26 Şubat’ta 530 EUR/ton olan İtalya teslimi (FCA) granül üre fiyatını, 12 Mart’ta iki haftadan biraz fazla bir sürede %32’lik bir artışla 700 EUR/ton olarak belirledi. Bu fiyat artışı, özellikle yüksek azot ihtiyacı olan mahsuller için kıta genelindeki çiftlik kararlarını doğrudan etkiliyor.

EN BÜYÜK BASKI MISIR ÜZERİNDE

Temel tahıllar arasında mısır, gübre sıkışıklığının ilk ve en bariz kurbanı olarak görülüyor. Platts, yüksek azot maliyetlerinin birçok büyük üretici ülkede ekim alanı kararlarını halihazırda etkilediğini, bazı bölgelerdeki çiftçilerin ise maliyetleri dizginlemek için uygulama oranlarını düşürdüğünü belirtti. İtalya’daki bir mısır tüccarı Platts’a verdiği demeçte, nisan ve mayis ayları için ekim kararlarının giderek mısır yerine soyaya kaydığını belirterek, “Gübreler pahalı olduğu için çiftçiler mısır yerine soyayı tercih ediyor,” dedi. İtalya merkezli bir başka tüccar ise ülkedeki mısır ekim alanlarının bu yıl zaten düştüğünü ve ülkenin ithalata daha fazla bağımlı hale geleceğini ifade etti.

Bu değişim sadece İtalya ile sınırlı değil. S&P Global CERA projeksiyonuna göre, İtalya’nın mısır ekim alanının 2026/27 sezonunda, bir önceki yılki 541.000 hektardan yaklaşık 480.000 hektara gerilemesi bekleniyor. Aynı öngörü; Polonya (% -9), Fransa (% -3) ve İspanya (% -11) dahil olmak üzere diğer önemli AB üreticilerinde de düşüşlerin devam edeceğine işaret ediyor.

YEM RASYONLARI DEĞİŞMEYE BAŞLADI

Bu gelişmelerin etkisi artık yalnızca tarla ile sınırlı değil. Platts, ürünlerin göreli ekonomik cazibesi değiştikçe yem sektörünün de rasyonlarını yeniden düzenlediğini bildirdi. Piyasa katılımcıları, AB yemlik buğdayının yem rasyonlarında mısırın yerini kısmen alarak “en cazip” seçenek olarak öne çıktığını belirtti. Bu ikame süreci kritik önem taşıyor; zira gübre şokunun sadece mısır üretimini azaltmakla kalmayıp, aynı zamanda yem kanallarındaki buğday talebi üzerindeki baskıyı da artırabileceğini gösteriyor.

Balkanlar’da ise uyum süreci biraz farklı ilerliyor. Çiftçiler hala mısır ekiyor ancak gübre yoğunluğunu azaltıyorlar. Sırbistan’dan bir tüccar, “Çiftçiler mısır ekiyor; ancak o kadar fazla gübre kullanmayacaklar” dedi. Aynı kaynak, üreticilerin ya uygulamayı azaltacağını ya da üre yerine KAN (kalsiyum amonyum nitrat) gibi daha ucuz ürünlere yöneleceğini belirtti. Bulgar bir tüccar da benzer şekilde, ekim devam etse bile düşük gübre uygulama oranlarının verim üzerinde baskı yaratacağını dile getirdi. 

Arz konusundaki artan endişeleri yansıtan Platts, savaş öncesi 26 Şubat’ta 229 $/ton olan mısır FOB CVB fiyatını, 12 Mart’ta 4 dolarlık artışla 233 $/ton olarak verdi.

BUĞDAYDA HEM VERİM HEM DE KALİTE RİSKİ

Gübre şoku buğday piyasasındaki hissiyatı da değiştiriyor. Romanya’da üretim sürecinin erken aşamalarındaki kış koşulları nispeten elverişli olsa da, buğday üreticilerinin bir süredir devam eden negatif kâr marjlarının ardından zor kararlarla karşı karşıya olduğu bildiriliyor. Bükreş’in güneybatısındaki bir çiftçi, Köstence’deki üre fiyatlarının aralık ve ocak aylarındaki 520 $/ton seviyesinden şubat ayında 590 $/ton’a yükseldiğini söyledi. Gübre kullanımının azalmasıyla birleşen bu sorunlar, rekoltede hem miktar hem de kalite açısından hayal kırıklığı yaratma riskini artırıyor.

S&P Global CERA öngörüsüne göre, Romanya’nın buğday ekim alanının 2026/27 sezonunda yıllık bazda %2,43; Bulgaristan’ınkinin ise %14,61 oranında azalması bekleniyor. Platts, 12 Mart itibarıyla Karadeniz teslim %12,5 proteinli buğday FOB CVB fiyatını 243 dolar/ton, %11,5 proteinli buğdayı ise 241 dolar/ton olarak değerlendirdi. Her iki kalite de 27 Şubat’a göre 4 dolar/ton artmış durumda.

AZOTLU GÜBREDE ARZ ENDİŞESİ

Platts, Avrupa’da ilginin şimdiden 2027 baharına kaydığını; maliyet karşılanabilirliği sorunlarının daha geniş bir azotlu gübre tedarik krizine dönüşebileceğinden endişe edildiğini bildirdi. Benelüks bölgesinde faaliyet gösteren bir distribütör, mevcut gübre piyasasını; 1 Ocak’tan bu yana yürürlükte olan CBAM (Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması) maliyetleri, düşük tahıl fiyatları ve azot fiyatlarındaki ani artışla birleşen bir “kusursuz fırtına” olarak tanımladı.

Rapordaki en sert uyarılardan biri, Birleşik Krallık’ın en büyük gübre ithalatçılarından birindeki bir kaynaktan geldi. Kaynak, Platts’a, “CBAM ve sıkışık küresel arz nedeniyle Avrupa’nın azotlu gübresi 2027 baharında tükenecek. Bu mesajın hükümetlere ve AB’ye iletilmesi gerekiyor.” uyarısında bulundu.