Diana Sarungbam
Piyasa Analisti
Uluslararası Tahıl Konseyi (IGC)
Küresel bakliyat ticareti, 2025 yılında Hindistan’ın özellikle kuru bezelye ve mercimekte alımlarını azaltmasının etkisiyle yıllık bazda yüzde 6 gerileyerek tahmini 21 milyon tona indi. Diğer pazarlarda talep güçlü kalmaya devam etse de bu zayıflama genel hacmi aşağı çekti. IGC, 2026 yılında ise Asya’daki talebin güçlenmesi ve Çin’in sarı bezelye ithalatında olası toparlanmanın etkisiyle ticaretin ılımlı bir artış göstereceğini öngörüyor.
BAKLİYAT TİCARETİNDE 2025 TABLOSU
Küresel bakliyat üretimi uzun yıllardır artış eğilimi gösterirken, özellikle Karadeniz bölgesi gibi yeni ihracat merkezlerinin ortaya çıkması bu büyümeyi destekliyor. Aynı dönemde bakliyat ticareti de yapısal olarak güçlü seyrini koruyor; zira başlıca tüketim bölgelerinde nüfus artışı ve beslenme alışkanlıklarındaki değişim talebi desteklemeyi sürdürüyor.
Bu çerçevede, kuru bezelye, mercimek, nohut, urd ve maş fasulyesi, barbunya, bakla ve diğer küçük hacimli bakliyat türlerini kapsayan dünya bakliyat ticaretinin 2025 yılında (Ocak/Aralık) 21 milyon ton olarak gerçekleştiği tahmin ediliyor. Bu rakam geçen yıla göre yüzde 6 daha düşük olsa da kısa vadeli ortalamanın üzerinde bulunuyor.
Toplam bakliyat ticaretinin normalde yaklaşık yüzde 30’unu oluşturan kuru bezelye talebi, yıllık bazda yaklaşık dörtte bir oranında daralarak 5,1 milyon tona geriledi. Bu düşüşte, Hindistan’ın alımlarındaki belirgin azalma etkili olurken, Çin’e yönelik sevkiyatlarda artış görüldü. Yüksek stokların da etkisiyle Hindistan pazarına teslimatlar geçen yıla göre kayda değer biçimde daraldı; yılın son bölümünde uygulanan ticaret kısıtlamaları da girişleri sınırladı. Buna karşılık, Çin’in alımları güçlü iç yem ve işleme sanayi talebinin desteğiyle yıllık bazda yüzde 40 arttı.
Mercimek ticareti de, özellikle Güney Asya ve Yakın Doğu Asya’ya yapılan sevkiyatların azalması nedeniyle yıllık bazda yüzde 9 düşerek 4,4 milyon tona indi. Yerel arzın bol olması ve ithalat kısıtlamaları nedeniyle Hindistan’ın talebinin yüzde 27’ye kadar gerilediği, Bangladeş’e yapılan sevkiyatlardaki düşüşün de dikkat çektiği belirtiliyor. Buna karşılık, nohut ticaretindeki akışlar yüzde 14 artarak 3,6 milyon tona yükseldi. Bu artışta özellikle Hindistan, Bangladeş ve Pakistan başta olmak üzere Güney Asyalı alıcıların güçlü talebi etkili oldu.
Urd ve maş fasulyesi ticareti, Hindistan ve Çin’in daha yüksek alımları sayesinde yıllık bazda yüzde 15 artarak 2,7 milyon tona çıktı. Barbunya ticareti ise 1,6 milyon ton seviyesinde büyük ölçüde yatay seyretti. Bakla ticaretinde de önemli bir değişim yaşanmadı ve hacim 1,2 milyon ton düzeyinde kaldı; Mısır, bu üründe küresel sevkiyatların başlıca varış noktası olmayı sürdürdü.
Kuru bezelye ve mercimekte sevkiyat temposunun yavaşlaması nedeniyle Kanada’nın ihracatının yıllık bazda yüzde 14 düşerek 4,4 milyon tona gerilediği tahmin ediliyor. ABD’nin ihracatı da yüzde 28 azalarak son üç yılın en düşük seviyesi olan 1,0 milyon tona indi. Buna karşılık Avustralya’nın sevkiyatları, özellikle mercimek, nohut ve maş fasulyesi ihracatındaki artışın etkisiyle yüzde 7 yükselerek 4 milyon tona ulaştı. Karadeniz bölgesinde ise Rusya’nın ihracatı normal seviyelerin üzerinde gerçekleşse de üst üste ikinci yıl düşüş kaydetti; Ukrayna’nın ihracat hacmi de yıllık bazda yaklaşık üçte bir oranında daraldı.
Görece daha küçük oyuncular arasında ise özellikle mercimek ihracatıyla öne çıkan Kazakistan’ın satışları yıllık bazda güçlü artış göstererek 0,5 milyon tonun üzerine çıktı. Benzer şekilde, Brezilya’nın ihracatı da ağırlıklı olarak urd ve maş fasulyesi sevkiyatlarındaki belirgin artış sayesinde sıçrama kaydetti.
KÜRESEL BAKLİYAT TİCARETİNDE 2026 GÖRÜNÜMÜ
Küresel bakliyat ticaretinin 2026 yılında (Ocak/Aralık) yıllık bazda yaklaşık yüzde 5 oranında toparlanacağı öngörülüyor. Bu toparlanmanın, başta Yakın Doğu Asya ve Pasifik Asya olmak üzere kilit bölgesel pazarlardaki daha güçlü talep tarafından desteklenmesi bekleniyor.
Hindistan’ın en büyük alıcı olmayı sürdürmesi beklenmekle birlikte, ülkeye girişlerin geçen yıla göre bir miktar azalabileceği değerlendiriliyor. Kuru bezelye ithalatı, kısmen ithalat kısıtlamaları nedeniyle sınırlı kalabilir. Nohut alımları da rahat yerel arz nedeniyle düşüş gösterebilir. Buna karşılık mercimek talebinin, özellikle başlıca tedarikçi ülkeler olan Kanada ve Avustralya’daki bol ve cazip fiyatlı arz nedeniyle güçlenmesi bekleniyor.
Çin tarafında ise, Kanada sevkiyatlarına uygulanan ithalat vergilerinde 1 Mart 2026 itibarıyla yürürlüğe girmesi beklenen ciddi indirimin etkisiyle sarı bezelye talebinde toparlanma görülebilir. Pakistan, Bangladeş ve Türkiye dâhil olmak üzere diğer önemli Asyalı alıcıların da ithalatlarını artırması olası görünüyor. Pakistan’da özellikle nohut olmak üzere yerli bakliyat üretimindeki açık ile güçlü tüketici talebi, son yıllarda yüksek ithalatı destekledi ve bu eğilimin 2026 yılında da sürmesi bekleniyor.
Asya dışındaki bölgelerde ise Avrupa Birliği’ne sevkiyatların yıllık bazda ılımlı bir artış göstermesi, ancak yine de ortalamanın altında kalması bekleniyor. Amerika kıtasında da talepte sınırlı bir toparlanma öngörülüyor.
IGC, BAKLİYATTA PİYASA ŞEFFAFLIĞINI GÜÇLENDİRİYOR
Bakliyat piyasalarında şeffaflığı artırmak amacıyla Uluslararası Tahıl Konseyi (IGC), 1 Kasım 2021 tarihinde bakliyatı tahılın resmî tanımına dâhil etti. O tarihten bu yana IGC, küresel bakliyat piyasalarına ilişkin kapsamını önemli ölçüde genişletti. IGC veri tabanı artık kuru fasulye, kuru bezelye, mercimek, nohut, bakla ve güvercin bezelyesi (pigeon pea) için küresel arz ve talep verilerini kapsıyor. Kurum ayrıca toplam bakliyat ticaretini izleyip analiz ediyor; Kanada ve Avustralya gibi başlıca ihracat merkezleri için gösterge niteliğinde FOB fiyatlar da yayımlıyor.
IGC’nin amiral yayını olan aylık Tahıl Piyasası Raporu (Grain Market Report - GMR), arz, talep ve ticaret akışlarına ilişkin kapsamlı analizler sunarken, üyelere yönelik düzenli günlük ve haftalık güncellemelerle de destekleniyor. Buna ek olarak, her yıl IGC Tahıl Konferansı kapsamında özel bir bakliyat çalıştayı düzenleniyor. Bu etkinlikte sektörün önde gelen temsilcileri, politika gelişmelerinden arz-talep dinamiklerine kadar uzanan başlıkları ele alıyor.
Önümüzdeki döneme bakıldığında, 9-10 Haziran 2026 tarihlerinde Londra’da düzenlenecek IGC Tahıl Konferansı kapsamında uzmanlık odaklı bir çalıştay gerçekleştirilecek. Bu oturumda bakliyatta ortaya çıkan yeni ticaret fırsatları ele alınacak. Katılımcı konuşmacılar ve kurumlar da dâhil olmak üzere ayrıntılar ilerleyen dönemde açıklanacak.
Kapak Dosyası Konuları: