İstanbul’da düzenlenen IAOM Avrasya Konferansı’nda konuşan AgResource CEO’su Dan Basse, küresel tahıl piyasaları için düşüş eğilimli bir tablo çizdi. Rekor buğday verimleri, ABD’deki devasa mısır hasadı ve istikrarlı soya üretimi arz fazlası yaratırken, talep artışının duraklaması fiyatlar üzerinde baskı oluşturuyor. Çin’in en büyük ithalatçı rolünden geri çekilmesi ve ABD’nin küresel tahıl ticaretindeki payının gerilemesi de fiyatlardaki düşüşü pekiştiriyor. Basse, Bu durum değirmenciler için avantajlı, çiftçiler içinse oldukça sancılı.” dedi. 

Konferansta açılış konuşmasını yapan Dan Basse, küresel tahıl piyasasının bol üretim, duraklayan talep ve düşüş yönlü fiyat beklentileriyle karşı karşıya olduğunu vurguladı. Bu durum değirmenciler için uygun maliyetli hammadde imkânı sunarken, çiftçiler açısından kârlılık krizine yol açıyor.
Basse’ye göre Rusya’dan Güney Amerika’ya tüm bölgelerde çiftçiler yükselen girdi maliyetleri ve düşen kârlılık nedeniyle zor durumda. Çiftçiler ekime devam etse de, gübre kullanımını azaltıyor ve ekipmanlarını daha uzun süre kullanıyorlar. Buna rağmen üretim hacmi yüksek kalmaya devam ediyor.

ÇİN’İN İTHALAT PAZARINDAN GERİ ÇEKİLİŞİ

Küresel ticarette en dikkat çekici değişimlerden biri Çin’in rolündeki daralma. 2022’de 150 milyon tona yaklaşan buğday, mısır ve soya ithalatı o tarihten bu yana hızla düşüş gösterdi. Basse, ABD’nin Çin’e tarım ihracatının 2026’ya kadar 6–7 milyar dolara kadar gerileyebileceğini, bu rakamın 2025’te 16 milyar dolar olduğunu belirtti. Çin artık soya ve mısırın büyük bölümünü Güney Amerika’dan temin ediyor, buğday alımlarında ise Karadeniz ülkeleri öne çıkıyor. Basse, “Çin artık küresel talebi sürükleyen motor gücü değil. Çin ithalatının büyümenin lokomotifi olmadığı bir dünyaya hazırlıklı olmalıyız,” dedi.

ABD’NİN TARIMDA GERİLEYEN HEGEMONYASI

Basse, tarihsel bir kaymaya da dikkat çekti: 1980’lerin başında dünya tahıl ihracatının %52’sini elinde bulunduran ABD’nin payı bugün %17 seviyesine gerilemiş durumda. Basse’ye göre tahıl piyasalarında fiyat oluşumunun merkezi de değişti: buğday fiyatları artık Karadeniz’de, mısır ve soya fiyatları ise Güney Amerika’da belirleniyor. ABD’li çiftçiler eskiden olduğu gibi düşük maliyetli değil, aksine en yüksek maliyetli üreticiler arasında. Bu durumun ABD’nin son yıllarda tarifelere yönelmesinin temel nedeni olduğunu belirten Basse, yüksek gümrük vergilerinin ise özellikle Kuzey ve Doğu Afrika gibi kırılgan bölgelerde yoksulluğu artırma riski taşıdığını söyledi.

BUĞDAY VE MISIRDA ARZ BASKISI

Küresel buğday arzı, hektar başına 3,5 tonluk rekor verimlerle tarihi seviyelere ulaştı. Başlıca ihracatçıların toplam üretim ve stokları da rekor düzeyde. Ancak kişi başına buğday tüketimi düşüyor; özellikle yem kullanımında ucuz mısırın öne çıkması bu eğilimi hızlandırıyor. ABD’de 16,7 milyar bushel (yaklaşık 424 milyon ton) ile rekor mısır hasadı gerçekleşiyor, küresel toplam ise 1,265 milyar tona yaklaşıyor. Talep artışı durgun, tek istisna Brezilya’nın hızla büyüyen etanol kapasitesi.
Bu durumu değerlendiren Basse, “Bu koşullarda buğday veya mısır için iyimser olmak zor,” dedi.

YENİ TİCARET BLOKLARI

Basse, 2035’e kadar dünya ticaretinin iki ana blok etrafında şekillenmesini öngörüyor:

• Avrupa, Kuzey Amerika ve Meksika’nın oluşturacağı Batı bloğu
• Orta Doğu, Hindistan, Güneydoğu Asya, Çin ve muhtemelen Rusya’nın dahil olacağı Doğu bloğu

Basse, Japonya, Güney Kore ve Avustralya’nın Batı bloğuna yakın durabileceğini, ancak belirsizliklerin devam ettiğini kaydetti. Bu dönüşümün değirmenciler, ihracatçılar ve politika yapıcılar için büyük sonuçlar doğuracağını vurguladı.

‘DEĞİRMENCİ İÇİN İYİ, ÇİFTÇİ İÇİN ZOR’

Basse, tahıl emtia piyasalarının döngüsel doğasına da dikkat çekti: Bugünün bolluğunun, yarının kuraklık veya iklim şoklarıyla hızla kıtlığa dönüşebileceğini hatırlattı. Ancak kısa vadede tablo net: arz fazlası ve zayıf talep fiyatları baskılıyor. Dan Basse,“Değirmenciler için uygun bir ortam, çiftçiler içinse sancılı bir dönem,” sözleriyle konuşmasını noktaladı.