BLOG

Arnavutluk, Bosna Hersek ve Karadağ’da Tahıl ve Un Pazarı

14 Ekim 20167 dk okuma

Arnavutluk, Bosna Hersek ve Karadağ’ın tahıl üretiminde en dikkat çeken hububat ürünü mısırdır. Arnavutluk’un 2006 ve 2014 yılları arasında gerçekleştirilen mısır üretim verilerine bakıldığında, yaklaşık olarak 215 bin ton ile 380 bin ton arasında üretim gerçekleştirildiği görülmektedir. Bosna-Hersek’te ise mısır üretimi 2006 ve 2014 yılları arasında 530 bin ton ile 1 milyon ton arasında değişen miktarlarda kaydedilmiştir. Karadağ, mısır üretiminde 2009 yılında 10 bin tonun üzerine çıkılmış, 2011 yılında 11 bin 600 tona ulaşmıştır. Ancak 2012 yılından itibaren mısır üretiminde başlayan düşüş, 2014 yılında 3 bin tona kadar gerilemiştir.

96_82

Avrupa’nın güneydoğusunda, Balkan yarımadasının batısında yer alan Arnavutluk, kuzey ve kuzeydoğuda Karadağ ve Kosova, doğuda Makedonya, güney ve güneybatıda Yunanistan ile komşudur. Avrupa’nın en küçük ülkelerinden biri olan Arnavutluk’un başkenti Tiran, nüfusu ise tahmini olarak 2,8 milyondur. Avrupa kıtasının güney doğu, Balkan yarımadasının ise kuzey batı köşesinde bulunan Bosna Hersek’in başkenti ise Sarayova’dır. 1992 yılı Nisan ayında Yugoslavya’dan bağımsızlığını kazanan Bosna-Hersek 2015 yılında Avrupa Birliğine tam üyelik için müracaat etmiş ve gereken kriterleri yerine getirdiği için üyelik başvurusu kabul edilmiştir. Güneydoğu Avrupa'da bir ülke olan Karadağ ise doğusunda Arnavutluk ve Kosova, kuzeyinde Sırbistan, batısında Hırvatistan ve Bosna-Hersek ile komşudur. Başkenti Podgorica olan ülke, 700 bine yakın nüfusa sahiptir.

GENEL EKONOMİK GÖRÜNÜM 1990 yılına kadar planlı ve merkezi sistemli ekonomiye sahip olan Arnavutluk’ta, 1991 yılından itibaren ciddi reformlar başlatılmış, bir özelleştirme programı uygulamaya konmuş, fiyatlar devlet kontrolünden çıkarılarak dış ticaret serbestleştirilmiştir. 1990’lı yıllarda ekonomik reformların kaydettiği aşamalar ve ortaya çıkan hızlı büyüme oranları bakımından Arnavutluk, Balkan ülkeleri için bir model olarak görülmüştür.

Bosna Hersek savaş öncesinde ağır sanayi alt yapısına sahip bir ülke konumundaydı ve ülkenin en büyük 10 sanayi kuruluşu toplam istihdamın ve üretimin yarısını karşılayacak büyüklükteydi. Bosna Hersek’teki ağır sanayi temel olarak metalürji ve kimya sanayi üzerine yoğunlaşmıştı. Bu dönemde üretim genel olarak Yugoslav iç pazarının ihtiyaçlarını karşılamak üzere kurulmuştu. Ancak bugün, yaşanan savaş nedeniyle pazar kaybının yanı sıra, sanayi tesisleri zarar görmüş, bu tesislerdeki makine ve teçhizat çalınmış, ülkenin sanayiye dayalı ekonomik yapısı bozulmuştur. İşsizlik Bosna Hersek ekonomisinin en büyük sorunlarından birisidir. Kayıt dışı istihdam nedeniyle işsizlik oranı gerçek değerinden daha düşük gösterilmektedir. Bosna Hersek ekonomisinin diğer önemli sorunu yüksek ve sürekli dış ticaret açığı olup, borçlanmasıdır. 2015 tahmini değerlerine göre GSYİH’nin yüzde 7,9’u tarım, yüzde 26,5’i sanayi ve yüzde 65,6’sı hizmet sektöründen oluşmaktadır.

Oldukça küçük bir ülke olan Karadağ’ın ekonomik yapısı ise, turizm de dahil olmak üzere hizmet sektörü ağırlıklıdır. Alüminyum başta olmak üzere birkaç ürün dışında imalat sektörü ön planda değildir. Tarım sektörü de hizmetler sektörünün gerisinde kalmaktadır. Karadağ, 18 Ocak 2007'de Dünya Bankası ve IMF'ye üye olmuştur. Ekim 2007'de Dünya Ticaret Örgütü'ne girmiş, AB ile üyelik anlaşması imzalamıştır. 15 Aralık 2008'de AB’ye üyelik başvurusu yapan Karadağ’da, işsizlik ve bölgesel eşitsizlik, kalkınmada anahtar olan politik ve ekonomik problemlerdir.

TARIMIN YERİ VE ÖNEMİ Arnavutluk topraklarının yüzde 77’sini kaplayan dağlık ve tepelik alanlar, ülkenin tarihten gelen izolasyonunun başlıca sebebidir. Toplam 2,9 milyon hektarlık ülke topraklarının yüzde 36’sını ormanlar, yüzde 24’ünü ekilebilir topraklar, yüzde 15’ini de otlak ve çayırlar oluştururken, kalan topraklar verimsiz ya da tarım dışı kullanımdadır. Komünist dönemdeki kooperatif sisteminden, eski teknoloji ve yetersiz tarımsal üretimi mirası alan Arnavutluk’ta, tarımsal üretim verimi, var olan tarım topraklarının demokratik rejim döneminde küçük küçük parsellere bölünerek dağılmasıyla, daha da azalmıştır.

Bosna-Hersek’te 2015 tahmini değerlerine göre GSYİH’nin yüzde 7,9’u tarım sektöründen oluşmaktadır. Bosna Hersek’in tarımsal arazi varlığı 2 milyon 450 bin hektardır. Bu arazi varlığının 1 milyon hektarı tarla bitkileri tarımına ayrılmış olup, bunun yüzde 40’ı halen kullanılmamaktadır. İşlenen arazilerin yüzde 54’ünde tahıl üretimi yapılmakta olup, bunların arasında buğday ve mısır başı çekmektedir. Yem bitkileri, ekilen alanların yüzde 29’unu, sebzecilik yapılan alanlar ise işlenen arazilerin yüzde 15’ini oluşturmaktadır. Sanayi bitkilerinin kapladığı alan ise yüzde 2’dir.

Karadağ'ın toplam yüzölçümü 13.812 kilometre kare olup, bu yüzölçümün yaklaşık yüzde 38'ini (515.798 hektar) tarım alanları kaplamaktadır. Bu tarım alanları Karadağ için önemli bir ekonomik kaynaktır. Tarım alanlarının yüzde 37’si ekilebilir tarım arazisidir. Tarım alanlarının yüzde 65'i ise özel mülkiyettedir. Ortalama işletme büyüklüğü 5 hektar olup, tarım arazilerinin sadece yüzde 12'si başta mısır, buğday ve patates olmak üzere tek yıllık bitkilerin üretimi ile meyve bahçeleri ve üzüm bağlarına ayrılmıştır. Geriye kalan yüzde 88 oranındaki tarım arazilerini çayır ve meralar oluşturmaktadır.

ARNAVUTLUK’TA TAHIL ÜRETİMİ Birleşmiş Miller Gıda ve Tarım Örgütü’nün (FAO) verilerine göre Arnavutluk’un en fazla üretimini gerçekleştirdiği hububat ürünü mısırdır. 2006 ve 2014 sezonları arasında gerçekleştirilen mısır üretim verilerine bakıldığında, yaklaşık olarak 215 bin ton ile 380 bin ton arasında üretim gerçekleştirildiği görülmektedir. 2011 yılında 366 bin ton mısır üretilirken bu miktar 2012 yılında 360 bin tona düşmüştür. 2013 yılında 372 bin tona yükselen üretim, 2014 yılında 8 bin ton artış göstererek 380 bin tona ulaşmıştır. Arnavutluk’un üretimini gerçekleştirdiği bir diğer önemli tahıl ürünü ise buğdaydır. Buğday üretiminin 230 bin ton ile 335 bin ton arasında değişen miktarlarda gerçekleştiği görülmektedir. 2009 yılında 333 bin ton olarak kaydedilen buğday üretimi, 2010 yılından itibaren düşerek 2014 yılına dek 280 bin tona kadar gerilemiştir. Buğdaydan sonra bir diğer önemli ürünse yulaftır. 2006 yılında 22 bin ton olan yulaf üretimi, 2009 yılından itibaren yükselerek 2014 yılında 30 bin tona çıkmıştır.

BOSNA-HERSEK’DE TAHIL ÜRETİMİ FAO’nun verilerine göre Bosna-Hersek’te en çok üretimi gerçekleştirilen tahıl ürünü mısırdır. Mısır üretimi 2006 ve 2014 yılları arasında 539 bin ton ile 1 milyon ton arasında değişen miktarlarda kaydedilmiştir. 2007 yılında 635 bin tona gerileyen mısır üretimi, 2008 yılında ise rekor bir yükselişle 1 milyon tona çıkmıştır. Ancak bu yıldan itibaren yeniden düşüşe geçen mısır üretimi, 2014 yılında 799 bin ton olarak gerçekleşmiştir. Bosna-Hersek’in üretimini gerçekleştirdiği bir diğer önemli ürün buğdaydır. 2011 yılında buğday üretimi 210 bin ton olarak gerçekleşmiştir. 2012 yılında 225 bin tona çıkan üretim, yükselmeye devam etmiş ve 2013 yılında 265 bin tona ulaşmıştır. Ancak üretim 2014 yılında, ani bir düşüşle 170 bin tona gerilemiştir. Bosna-Hersek’in çavdar ve yulaf üretiminde ise 100 bin tonu bulmayan rakamlar söz konusudur.

KARADAĞ’DA TAHIL ÜRETİMİ Mısır, Karadağ’ın hububat üretiminde de ön sıralardadır. Mısır üretiminde 2009 yılında 10 bin tonun üzerine çıkılmış, 2011 yılında de üretim 11 bin 600 tona ulaşmıştır. Ancak 2012 yılından itibaren mısır üretiminde başlayan düşüşle 2014 yılında üretim 3 bin tona kadar gerilemiştir. Karadağ’ın üretimini gerçekleştirdiği bir diğer önemli ürün ise buğdaydır. 2006 ve 2014 yılları arasında 2 bin ton dolaylarında buğday üretimi gerçekleştiren Karadağ, 2014 yılında ise yaklaşık 800 ton düşüşle 2 bin 159 ton buğday üretmiştir. Buğdaydan sonra üçüncü sırada yer alan arpanın üretimi de 2006 ve 2014 yılları arasında bin ile 2 bin 500 ton arasında seyretmiştir. Karadağ’ın çavdar ve yulaf üretimi ise 400-500 ton dolaylarında gerçekleşmiştir.

ARNAVUTLUK’DA TAHIL TİCARETİ Arnavutluk’un hububat ticareti buğday ve mısır ağırlıklıdır. İç talebi karşılamak için ihracattan ziyade ithalata odaklanan Arnavutluk’un artan buğday üretimine paralel olarak ithalat miktarı da azalmaktadır. FAO’nun verilerine göre Arnavutluk’un buğday ithalatı 2012 yılında 272 bin ton iken, bu miktar düşüş göstermiş ve 2013 yılında 254 bin tona gerilemiştir. Mısırda ise 2012 yılında 47 bin ton, 2013 yılında 64 bin ton ithal yapılmıştır.

BOSNA HERSEK’TE TAHIL TİCARETİ Bosna Hersek’in tahıl ticaretinin de buğday ve mısır ağırlıklı olduğu görülmektedir. Ülkenin ithalatı, buğday ve mısır üretimindeki istikrarsız tabloyla doğru orantılı olarak dalgalı bir grafik sergilemektedir. 2011 yılında 344 bin ton buğday ithal edilirken, bu miktar 2013 yılında 279 bin tona gerilemiştir. Mısır ithalatında ise artış söz konusudur. 2011 yılında 133 bin ton mısır ithal eden Bosna Hersek, 2013 yılında ise bu rakamı 223 bin tona yükseltmiştir.

KARADAĞ’DA TAHIL TİCARETİ Tıpkı Arnavutluk ve Bosna Hersek gibi Karadağ’da da buğday ve mısır tahıl ticaretine konu olan iki ana ürün olarak karşımıza çıkmaktadır. 2011 yılında 27 bin ton buğday ithal eden Karadağ, 2012 yılında bu miktarı 32 bin tona çıkarmıştır. 2013 yılında kaydedilen ithalat miktarı ise biraz düşerek 31 bin tona gerilemiştir. Karadağ’ın mısır ithalatında kaydedilen miktarlar 9 ile 20 bin ton arasında değişmektedir. 2009 yılında 19 bin ton mısır ithal eden Karadağ, 2012 yılında bu miktarı 12,9 bin tona kadar düşürmüştür. 2013 yılında kaydedilen ithalat miktarı ise biraz daha düşerek 10,9 bin tona gerilemiştir.

ARNAVUTLUK, BOSNA-HERSEK VE KARADAĞ’DA UN TİCARETİ FAO’nun verilerine göre Arnavutluk’un un ithalatı son beş yılda 29 ile 48 bin ton arasında değişmektedir. 2009 yılında 29 bin ton buğday unu ithal eden Arnavutluk, bu miktarı 2010 yılında 40 bin tona çıkarmış, 2011 yılındaysa 33 bin tona düşürmüştür. 2012 yılında 48 bin tonluk ithalat kaydedilirken, 2013 yılında kaydedilen ithalat miktarı 48 bin tonu bulmuştur. Arnavutluk’un un ihracatı ise yok denecek kadar düşük miktarlarda seyretmekte, kimi yıllardaysa hiç ihracat yapılmamaktadır.

Bosna-Hersek’in un ithalatı ise son beş yılda 55 ile 72 bin ton arasında değişen miktarlarda seyretmiştir. 2009 yılında 55 bin ton un ithal eden Bosna-Hersek, bu miktarı 2010 yılında 64 bin tona çıkarmış, 2011 yılındaysa 61 bin tona düşürmüştür. 2012 yılında da 60 bin tona gerileyen un ithalatı, 2013 yılında artışa gitmiş ve 72 bin ton olarak kaydedilmiştir. Bosna-Hersek’in un ihracatı ise son beş yılda 1 ile 7 bin ton arasında seyretmiştir.

Karadağ’ın un ithalatı son beş yılda 50 bin ton civarında seyretmiştir. 2009 ve 2010 yıllarında 54 bin ton olarak kaydedilen ithalat miktarı, 2011 yılında 53 bin tona, 2012 yılında 52 bin tona, 2013 yılındaysa 51 bin tona gerilemiştir. Un ihracatında ise 1-7 bin ton arasında değişen rakamlar söz konusudur.

Ülke Profili Kategorisindeki Yazılar